Cẩm Nang Giáo Luật Thực Dụng

 53.- CAÙC GIAÙM MUÏC GIAÙO PHAÄN.

 "Caùc Giaùm Muïc ñöôïc goïi laø Giaùm Muïc giaùo phaän, nhöõng vò ñaõ ñöôïc giao phoù cho vieäc saên soùc moät giaùo phaän naøo ñoù; caùc vò khaùc ñöôïc goïi laø Giaùm Muïc hieäu toøa.". (Can.376)

 Töø ngöõ quen duøng ñeå aùm chæ Giaùm Muïc giaùo phaän  (Episcopus Dioecesanus)  laø Giaùm Muïc chính toøa. Moãi Giaùm Muïc ñeàu ñöôïc uûy thaùc moät Giaùo phaän, Giaùm Muïc naøo hieän dieän vaø tröïc tieáp ñieàu haønh, chaêm soùc Giaùo phaän ñöôïc uûy thaùc thì goïi laø Giaùm Muïc chính toøa; Giaùm Muïc naøo ñöôïc uûy thaùc moät Giaùo phaän, nhöng Giaùo phaän ñoù khoâng cuõng hieän höõu trong thöïc teá vì moät hay nhieàu lyù do naøo ñoù, vaø vì nhö vaäy, Giaùm Muïc aáy khoâng hieän dieän vaø ñieàu haønh Giaùo phaän ñöôïc uûy thaùc maø chæ mang danh hieäu cuûa Giaùo phaän aáy thoâi thì ñöôïc goïi laø Giaùm Muïc hieäu toøa.

 "ÔÛ trong giaùo phaän ñaõ ñöôïc giao phoù, Giaùm Muïc giaùo phaän coù moïi quyeàn haønh thoâng thöôøng, rieâng bieät vaø tröïc tieáp caàn coù ñeå thi haønh nhieäm vuï muïc vuï cuûa ngaøi, ngoaïi tröø nhöõng nhieäm vuï maø phaùp luaät hoaëc saéc luaät cuûa Ñöùc Thaùnh Cha ñaõ daønh laïi cho quyeàn bính toái cao hoaëc moät quyeàn bính naøo khaùc trong Giaùo Hoäi.

 Taát caû nhöõng ai ñöùng ñaàu caùc coäng ñoaøn giaùo höõu khaùc nhö ñaõ noùi ôû ñieàu 368, ñeàu ñöôïc luaät ñoàng hoùa vôùi Giaùm Muïc giaùo phaän, tröø nhöõng gì ñaõ roõ caùch khaùc theo baûn tính söï vieäc hoaëc theo qui taéc luaät ñònh.". (Can.381); (xem töø soá 43 ñeán 47)

 A.- Nhieäm vuï Cai Quaûn cuûa Giaùm Muïc giaùo phaän:

 "Giaùm Muïc giaùo phaän cai quaûn Giaùo Hoäi ñòa phöông ñaõ uûy thaùc cho ngaøi vôùi quyeàn laäp phaùp, haønh phaùp vaø tö phaùp chieáu theo qui taéc luaät ñònh.

 Giaùm Muïc ñích thaân haønh söû quyeàn laäp phaùp; quyeàn haønh phaùp ñöôïc haønh söû do chính ngaøi hoaëc nhôø caùc Toång Ñaïi Dieän hoaëc caùc Ñaïi Dieän Giaùm Muïc theo qui taéc luaät ñònh; quyeàn tö phaùp ñöôïc haønh söû do chính ngaøi hoaëc nhôø Ñaïi Dieän tö phaùp vaø caùc thaåm phaùn, theo qui taéc luaät ñònh.". (Can.391)

 "Xeùt vì ngaøi coù nghóa vuï baûo veä söï duy nhaát cuûa Giaùo Hoäi phoå quaùt, Giaùm Muïc phaûi coå voõ kyû luaät chung cuûa toaøn theå Giaùo Hoäi, vaø vì theá ngaøi phaûi thoâi thöùc vieäc tuaân haønh taát caû moïi luaät leä cuûa Giaùo Hoäi. 

 Ngaøi phaûi ñeà phoøng ñöøng ñeå du nhaäp nhöõng laïm duïng kyû luaät trong Giaùo Hoäi, nhaát laø veà taùc vuï Lôøi Chuùa, vieäc cöû haønh caùc Bí Tích vaø caùc AÙ Bí Tích, ieäc toân kính Thieân Chuùa, caùc Thaùnh vaø vieäc quaûn lyù taøi saûn.". (Can.392)

 "Giaùm Muïc giaùo phaän laø ñaïi dieän cho giaùo phaän trong heát moïi coâng vieäc phaùp lyù cuûa giaùo phaän.". (Can.393)

 "Giaùm Muïc haõy coå voõ moïi hình thöùc toâng ñoà khaùc nhau trong giaùo phaän, vaø haõy lo sao ñeå trong toaøn theå giaùo phaän hoaëc ôû nhöõng ñôn vò rieâng bieät trong giaùo phaän, taát caû moïi hoaït ñoäng toâng ñoà ñöôïc phoái hôïp vôùi nhau döôùi söï ñieàu khieån cuûa mình, tuy vaãn giöõ tính caùch rieâng bieät cuûa moãi hoaït ñoäng.

 Phaûi thöùc duïc moïi giaùo höõu chu toaøn boån phaän laøm vieäc toâng ñoà tuøy theo ñieàu kieän vaø khaû naêng cuûa moãi ngöôøi, vaø phaûi khuyeán khích hoï tham gia cuõng nhö naâng ñôõ moïi hoaït ñoäng toâng ñoà khaùc nhau, tuøy theo nhu caàu cuûa moãi nôi vaø moãi thôøi.". (Can.394)

 "Trong khi thi haønh chöùc vuï Chuû chaên, Giaùm Muïc giaùo phaän haõy toû ra aân caàn ñoái vôùi heát moïi tín höõu ñaõ ñöôïc giao phoù, baát cöù thuoäc tuoåi, ñieàu kieän hoaëc quoác tòch naøo, nhöõng ngöôøi cö nguï trong laõnh thoå cuõng nhö nhöõng ngöôøi ôû ñoù taïm thôøi; ngaøi cuõng haõy baøy toû nhieät huyeát toâng ñoà cho caû nhöõng ai, vì ñieàu kieän sinh soáng, khoâng theå ñöôïc höôûng caùch ñaày ñuû söï saên soùc muïc vuï thoâng thöôøng, cuõng nhö nhöõng ai ñaõ boû beâ vieäc giöõ ñaïo.

 Trong giaùo phaän coù nhöõng tín höõu thuoäc leã ñieån khaùc, thì ngaøi haõy döï lieäu cho moïi nhu caàu thieâng lieâng cuûa hoï hoaëc nhôø caùc Linh muïc hoaëc caùc Cha sôû thuoäc chính leã ñieån ñoù, hoaëc nhôø moät vò Ñaïi dieän Giaùm Muïc.

 Ñoái vôùi anh em khoâng hieäp thoâng ñaày ñuû vôùi Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, ngaøi haõy cö xöû vôùi tình nhaân ñaïo vaø baùc aùi vaø coå voõ phong traøo ñaïi keát theo ñöôøng höôùng cuûa Giaùo Hoäi.  Ngaøi haõy coi nhöõng ngöôøi chöa chòu pheùp Röûa toäi nhö cuõng ñöôïc Chuùa giao phoù cho mình, ngoõ haàu tình thöông cuûa Ñöùc Kitoâ cuõng chieáu saùng cho hoï, xeùt vì Giaùm Muïc phaûi laø chöùng nhaân cuûa Ñöùc Kitoâ tröôùc maët moïi ngöôøi.". (Can.383)

 "Giaùm Muïc giaùo phaän phaûi lo laéng ñaëc bieät cho caùc Linh muïc, haõy ñeå yù laéng nghe hoï nhö laø nhöõng phuï taù vaø coá vaán; haõy beânh vöïc caùc quyeàn lôïi cuûa hoï; lo cho hoï chu toaøn ñöùng möùc nhöõng nghóa vuï rieâng cho baäc cuûa hoï, vaø giuùp cho hoï ñuû phöông tieän vaø ñònh cheá caàn coù ñeå thaêng tieán ñôøi soáng thieâng lieâng vaø trí tueä; cuõng phaûi truø lieäu cho hoï ñöôïc trôï caáp xöùng ñaùng vaø coù baûo hieåm xaõ Hoäi theo nhö luaät ñònh.". (Can.384)

 "Giaùm Muïc giaùo phaän phaûi taän löïc coå ñoäng nhöõng ôn goïi vaøo caùc taùc vuï khaùc nhau vaø vaøo ñôøi taän hieán; ñaëc bieät löu yù ñeán caùc ôn goïi laøm Linh muïc vaø thöøa sai.". (Can.385)

 B.- Nhieäm vuï Giaûng Daïy cuûa Giaùm Muïc giaùo phaän:

 "Giaùm Muïc giaùo phaän phaûi trình baøy vaø giaûi thích cho caùc tín höõu nhöõng chaân lyù ñöùc tin maø hoï phaûi tin theo vaø aùp duïng trong ñôøi soáng, vì vaäy chính ngaøi phaûi naêng ñích thaân rao giaûng; ngaøi cuõng phaûi canh chöøng ñeå caùc qui ñònh trong Giaùo luaät lieân quan tôùi taùc vuï Lôøi Chuùa ñöôïc tuaân haønh chu ñaùo, nhaát laø veà caùc baøi giaûng leã vaø vieäc huaán giaùo, laøm sao ñeå toaøn boä ñaïo lyù Kitoâ giaùo ñöôïc truyeàn thuï cho taát caû moïi ngöôøi. haõy cöông quyeát duøng moïi phöông theá höõu hieäu hôn caû ñeå baûo veä söï toaøn veïn vaø duy nhaát cuûa Ñöùc tin; tuy ñoàng thôøi nhìn nhaän söï töï do chính ñaùng trong vieäc tìm hieåu chaân lyù caùch saâu roäng hôn.". (Can.386)

 C.- Nhieäm vuï Thaùnh Hoùa cuûa Giaùm Muïc giaùo phaän:

 "YÙ thöùc raèng mình phaûi laøm göông meäu thaùnh thieän baèng tình baùc aùi, khieâm toán vaø soáng ñôn giaûn, Giaùm Muïc giaùo phaän haõy ra söùc coå ñoäng baèng moïi caùch ñeå caùc tín höõu neân thaùnh tuøy theo ôn goïi rieâng cuûa töøng ngöôøi; vaø bôûi vì laø ngöôøi phaân phaùt chính yeáu cuûa moïi maàu nhieäm cuûa Thieân Chuùa, ngaøi haõy hoaït ñoäng khoâng ngöøng ñeå moïi tín höõu ñaõ giao phoù cho mình saên soùc ñöôïc taêng tröôûng trong ôn Thaùnh nhôø vieäc cöû haønh caùc Bí Tích, vaø ñeå hoï nhaän bieát vaø soáng maàu nhieäm vöôït qua.". (Can.387)

 "Giaùm Muïc giaùo phaän, sau khi ñaõ töïu chöùc, phaûi daâng thaùnh leã caàu cho ñoaøn daân ñaõ ñöôïc giao phoù, vaøo caùc ngaøy Chuùa Nhaät vaø caùc ngaøy Leã buoäc khaùc trong mieàn cuûa mình.

 Giaùm Muïc phaûi ñích thaân daâng thaùnh leã caàu cho daân trong nhöõng ngaøy ñaõ noùi treân ñaây; neáu vì ngaên trôû hôïp leä khoâng daâng leã ñöôïc, thì trong nhöõng ngaøy ñoù phaûi nhôø ngöôøi khaùc daâng leã, hoaëc ñích thaân daâng leã vaøo caùc ngaøy khaùc.

 Giaùm Muïc naøo, ngoaøi giaùo phaän rieâng cuûa mình coøn ñöôïc uûy thaùc caùc giaùo phaän khaùc keå caû vôùi danh hieäu Giaùm quaûn, thì chæ buoäc daâng moät thaùnh leã cho toaøn daân ñaõ uûy thaùc cho ngaøi maø thoâi. 

 Giaùm Muïc naøo coù boån phaän boù buoäc nhö ñaõ noùi treân ñaây, neáu thieáu soùt boån phaän, thì phaûi lo sôùm heát söùc ñeå chæ cho ñoaøn daân bao nhieâu soá leã ñaõ boû soùt.". (Can.388)

 "Giaùm Muïc neân thöôøng xuyeân chuû söï thaùnh leã trong nhaø thôø chính toøa hoaëc trong caùc thaùnh ñöôøng khaùc cuûa giaùo phaän, nhaát laø trong nhöõng ngaøy leã buoäc vaø trong nhöõng dòp troïng theå khaùc.". (Can.389)

 "Giaùm Muïc giaùo phaän coù theå cöû haønh moïi nghi thöùc giaùo chuû trong toaøn theå giaùo phaän cuûa mình; cuõng ngoaøi giaùo phaän rieâng, ngaøi khoâng coù quyeàn aáy neáu khoâng coù söï thoûa thuaän minh thò hoaëc ít laø suy ñoaùn caùch hôïp lyù cuûa Baûn Quyeàn Sôû taïi.". (Can.390)

 D.- Nhieäm vuï rieâng cuûa Giaùm Muïc giaùo phaän:

 "Giaùm Muïc giaùo phaän, cho duø ñaõ coù moät Giaùm Muïc Phoù hay Giaùm Muïc Phuï taù, vaãn phaûi giöõ luaät truù sôû trong giaùo phaän buoäc chính baûn thaân.

 Tröø lyù do phaûi vieáng Toøa Thaùnh, hoaëc Hoäi hoïp Coâng ñoàng, Thöôïng Hoäi Nghò Giaùm Muïc, Hoäi Ñoàng Giaùm Muïc hay phaûi thi haønh nhieäm vuï naøo khaùc ñaõ ñöôïc uûy thaùc hôïp leä, Giaùm Muïc coù theå vaéng maët khoûi giaùo phaän vì lyù do chính ñaùng khoâng quaù moät thaùng hoaëc lieân tuïc hoaëc giaùn ñoaïn, mieãn laø phaûi truø lieäu ñöôïc raèng Giaùo phaän khoâng bò thieät haïi gì vì söï vaéng maët cuûa mình. 

 Khoâng ñöôïc vaéng maët khoûi Giaùo phaän trong nhöõng ngaøy leã Chuùa Giaùng Sinh, aàn Thaùnh vaø Phuïc sinh, Leã Hieän Xuoáng vaø leã Mình Maùu Thaùnh Ñöùc Kitoâ, neáu khoâng coù lyù do heä troïng vaø khaån caáp.

  Neáu Giaùm Muïc vaéng maët khoûi Giaùo phaän caùch baát hôïp phaùp quaù saùu thaùng, thì Toång Giaùm Muïc phaûi thoâng tri cho Toøa Thaùnh bieát veà söï kieän aáy; neáu chính Toång Giaùm Muïc vaéng maët, thì Giaùm Muïc cao nieân hôn caû trong caùc Giaùo phaän thuoäc haït phaûi thoâng tri.". (Can.395)

 "Haèng naêm, Giaùm Muïc coù boån phaän phaûi kinh löôïc hoaëc taát caû hoaëc moät phaàn giaùo phaän, sao cho ít laø trong vuõng naêm naêm coù theå kinh löôïc toaøn theå Giaùo phaän, hoaëc ñích thaân hoaëc, neáu ngaøi bò caûn trôû hôïp leä, nhôø Giaùm Muïc Phoù, hoaëc Giaùm Muïc Phuï taù, hoaëc Toång Ñaïi Dieän hoaëc Ñaïi Dieän Giaùm Muïc, hoaëc moät Linh muïc naøo khaùc.

 Giaùm Muïc coù theå choïn nhöõng giaùo só naøo ngaøi thích ñeå thaùp tuøng vaø giuùp ñôõ trong vieäc kinh löôïc; moïi ñaëc aân vaø tuïc leä traùi ngöôïc ñeàu phaûi bò baøi baùc.". (Can.396)

 "Giaùm Muïc coù quyeàn kinh löôïc thoâng thöôøng nhöõng nhaân söï, cô sôû Coâng giaùo, söï vaät vaø caùc nôi Thaùnh naèm trong laõnh thoå cuûa Giaùo phaän.

 Giaùm Muïc chæ coù theå tôùi kinh löôïc caùc phaàn töû, caùc doøng tu thuoäc luaät Giaùo hoaøng vaø caùc tu vieän cuûa hoï, trong nhöõng tröôøng hôïp ñöôïc luaät qui ñònh roõ reät.". (Can.397)

 "Giaùm Muïc phaûi lieäu thi haønh vieäc kinh löôïc muïc vuï caùch chu ñaùo, vaø haõy traùnh ñöøng gaây phieàn toaùi hay gaùnh naëng cho ai vì nhöõng chi phí khoâng caàn.". (Can.398)

 "Cöù moãi naêm naêm, Giaùm Muïc giaùo phaän phaûi naïp Phuùc trình leân Ñöùc Thaùnh Cha veà tình traïng cuûa Giaùo phaän ñaõ ñöôïc uûy thaùc cho ngaøi, theo meäu thöùc vaø thôøi gian do Toøa Thaùnh ñaõ aán ñònh.

 Neáu naêm ñaõ ñöôïc aán ñònh ñeå naïp Phuùc trình veà Toøa Thaùnh maø truøng hôïp hoaëc toaøn theå, hoaëc moät phaàn vôùi hai naêm ñaàu keå töø khi ñaûm nhieäm vieäc quaûn trò Giaùo phaän, thì laàn ñoù Giaùm Muïc coù theå ñöôïc mieãn laøm vaø naïp Phuùc trình.". (Can.399)

 "Vaøo ñöùng naêm phaûi naïp Phuùc trình leân Ñöùc Thaùnh Cha, neáu Toøa Thaùnh khoâng qui ñònh caùch khaùc, Giaùm Muïc Giaùo phaän phaûi veà Roâma ñeå vieáng moä caùc Thaùnh Toâng Ñoà Pheâroâ vaø Phaoloâ vaø yeát kieán Ñöùc Thaùnh Cha.

 Giaùm Muïc buoäc phaûi töï mình chu toaøn boån phaän noùi treân; tröø khi bò ngaên trôû hôïp leä, thì coù theå nhôø thay theá bôûi Giaùm Muïc Phoù, neáu coù, hoaëc Giaùm Muïc Phuï taù hay moät Linh muïc xöùng ñaùng thuoäc Linh muïc ñoaøn cuûa mình hieän ñang cö nguï trong Giaùo phaän. 

 Ñaïi Dieän Toâng Toøa coù theå thi haønh boån phaän naøy qua moät Ñaïi dieän, keå caû nhôø moät ngöôøi soáng ôû Roâma; Phuû Doaõn Toâng Toøa khoâng buoäc giöõ nghóa vuï naøy.". (Can.400)

 "Khi ñaõ troïn baûy möôi laêm tuoåi, Giaùm Muïc giaùo phaän ñöôïc yeâu caàu ñeä ñôn leân Ñöùc Thaùnh Cha vaø Ñöùc Thaùnh Cha seõ döï lieäu sau khi ñaõ caân nhaéc taát caû moïi hoaøn caûnh.

 Neáu vì ñau yeáu hoaëc vì lyù do traàm troïng naøo khaùc khieán cho khaû naêng chu toaøn chöùc vuï bò suy giaûm, thì Giaùm Muïc giaùo phaän ñöôïc khaån khoaûn yeâu caàu ñeä ñôn töø chöùc.". (Can.401)

 "Giaùm Muïc naøo ñaõ ñöôïc chaáp thuaän töø chöùc thì seõ giöõ töôùc hieäu laø cöïu Giaùm Muïc cuûa giaùo phaän cuõ, vaø neáu muoán, ngaøi vaãn coù theå cö truù ngay trong Giaùo phaän ñoù, ngoaïi tröø nhöõng tröôøng hôïp maø vì hoaøn caûnh ñaëc bieät, Toøa Thaùnh ñaõ döï lieäu khaùc.

 Hoäi Ñoàng Giaùm Muïc phaûi lo vieäc chu caáp töông hôïp vaø xöùng ñaùng cho Giaùm Muïc ñaõ töø chöùc, tuy daàu boån phaän chính yeáu thuoäc veà Giaùo phaän maø tröôùc ñaây vò aáy ñaõ phuïc vuï.". (Can.402)